Prof. Dr. Nevzat Yalçıntaşın 25 Ocak 1992 günü
1. Tüketicileri Koruma Åžurasındaki konuÅŸmasından:
Nasıl olur: bir insan diÄŸer bir insanı sırf kendi menfaati için aldatır?
Bu bir tüketim maddesiyle olabilir...
Böyle bir zihniyet yapısımn acaba tarihimizdeki kökleri nerededir?
AraÅŸtırmalarımız göstermiÅŸtir ki Almanlar, tüketici konusunu, esnaf ve sanatk.rın organize olmasım, mütekamil teÅŸkilat, tüzük ve yönetmelikleri Osmanlı Nizamnamelerinden, Ahi TeÅŸkilatı prensiplerinden öÄŸrenmiÅŸlerdir. Abi TeÅŸkilatları, kardeÅŸ teÅŸkilatları. Peki bu kardeÅŸ teÅŸkilatını kuranlar kimler, üreticiler.
Üreticiler kendileri bir teÅŸkilat kurmuÅŸlar, sivil teÅŸkilat ama asıl ana fonksiyonları, kendi dışındaki insanları korumak. Kimler bunlar tüketiciler... Ahi TeÅŸkilatının prensiplerine baktığımız zaman, mesleÄŸe giriÅŸ, devam ve çıkışta konan prensipler büyük bir çoÄŸunluÄŸu ile tüketiciyi koruyan prensiplerdir...
Kanunların, teÅŸkilatların, müeyyidelerin dışında bazı kavramların geliÅŸmesi insanların zihin ve kalplerinde yer etmesi lzımdır. Cemiyetin-toplumun asıl teminatı oradadır. Tüketicinin asıl teminatı oradadır.
Size kısaca tüketicinin korunmasının baÅŸka bir boyutunu göstermeye çalıştım. Bu boyut ahlaki bir boyuttur.
Konunun ahlaki boyutu mühimdir. Helal ve haram kavramlarının tüketicinin korunmasıyla ilgisi büyüktür. Vicdarıi kontrol müessesesini çalıştıracak deÄŸerlere sahip çıkılmalıdır.
Bu boyut kültürel bir boyuttur...
Ä°nsanların insanlara kardeÅŸ olduÄŸunu, aldatmamn en fazla aldatanı küçültmüÅŸ olduÄŸunu, bir inanç ve bir kültür olarak topluma verebilirsek, tüketicinin en saÄŸlam teminatı buradadır.”
A- DEÖERLENDÄ°RME
Yıllardır gazetelerimizde yayınlanan, ilgili resmi ve gönüllü kuruluÅŸlara yapılan tüketici ÅŸikayetleri ÅŸu gerçekleri ortaya çıkarmaktadır:
1- Tüketici bilgisizdir, eÄŸitilmemiÅŸtir, bilinçsizdir.
2- Üreticiler ve satıcılar tüketicileri yanıltmaktadır.
3- SözleÅŸmelere uyulmamaktadır.
4- Sahte ve dolandırıcı kuruluÅŸlar tarafından, aldatıcı ve yarultıcı reklam ve ilnlarla tüketiciler dolandırilmaktadırlar.
Bütün bunlar ureticilerle ve satıcılarla tüketicilerin iliÅŸkilerinde bir baÅŸka boyutu göstermektedir.
Bu boyut ahlaki bir boyuttur.
B- İŞ AHLAKININ GEREKLİLİĞİ
Ahlak genel anlamda bireyin ya da toplumun doÄŸru ve yanlış davranışlarını yöneten deÄŸerler ve prensiplerdir.
Karar verme aşamasında doğru ve yanlişların ya da neyin yanlış olduğunu belirleyen standartlar ahlak kavramı tarafından oluşturulmuştur.
AraÅŸtırmalar son yılların baÅŸarılı sanayileÅŸmiÅŸ ülkelerin iÅŸ ahlakı ve sosyal sorumluluk kavramlarını kalkınmada bir araç olarak benimsediklerini ortaya koymaktadır. Japonya, ABD, Fransa ve Almanya gibi geliÅŸmiÅŸ ülkelerde ekonomik büyüme, serbest pazar ekonomisi ve küreselleÅŸme iÅŸ ahlaki olgusunu gündeme getirmiÅŸtir.
KiÅŸisel ahlak ve sosyal sorumluluÄŸa benzer olarak iÅŸ ahlaki olgusı.mun geliÅŸtirilmesi ancak toplumun tüm kesimlerinin katılımıyla gerçekle ÅŸtirilir.
Ä°ÅŸ ahlaki, ekonomi ve iÅŸ dünyasınm saÄŸladığı imkanlar doÄŸrultusunda saÄŸduyulu seçimler yapmada üreticilere ve satıcılara yol gösteren ilke ve deÄŸerlerdir.
Genel deÄŸerlerin, amaçların ve nasıl karar verilmesi gerektiÄŸini tammlayan, kalkınmamızda araç olacak yazılı iÅŸ ahlaki kuralları geliÅŸtirilnıelidir.
İş ahlakımn temel ilkesi şunlar olmalıdır.
Önemli olan insanlardır. Tüketicilerdir. Ä°nsanlarası iliÅŸkiler, kendine nasıl davranilmasım istiyorsan, sen de baÅŸkalarına öyle davran ilkesinden geçmelidir.
Ä°ÅŸ ahlakı demek, sözünde durmak demektir.
Ä°ÅŸ ahlaki demek, doÄŸaya-çevreye saygılı olmak demektir.
Ä°ÅŸ ahlaki hakca davranış, yapılan haksızlıklara karşı çıkmak demektir.
Ä°ÅŸ ahlaki eÅŸit çalışma fırsatı saÄŸlamak demektir.
Ticaretin amacı sadece para kazanmak değil, topluma hizmettir.
Kör, topluma yapılan iyi hizmetin bir ödülüdtır.
Ä°yi iÅŸ demek, iyi ahlak demektir.
En iyi tanıtım, memnun tüketicilerdir.
Tüketicilerin memnun edilmesi, ona iyi hizmet verilmesi, yeni bir satış ve pazarlama stratajesi olarak deÄŸerlendirilmelidir.
Körın maksimize edilmesi yolu, tüketicilerin memnuniyetinden geçmektedir. Ticari kuruluÅŸların geleceÄŸinin teminatı, bilinçli ve tatmin edilen tüketicilerdir.
C- Ä°Åž AIILiKININ KURALLARI
Yasaların, kuruluÅŸlann, kuralların dışında insanların zihin ve kalplerinde toplumun ve tüketicinin asıl teminatı olacak kavrainların yer etmesi gerekir.
Modern teknoloji ile üretim ve tüketimin saÄŸlıklı iÅŸleyebilmesi için geliÅŸtirilen iÅŸ ahlökının kuralları:
1- Ticaretteh amaç sırf para kazanmak olmamalı, Allah’ın rızasını kazanmak ve insanlara (tüketicilere) hizmet etmek olduÄŸu unutulmamalıdır.
2- Üretici ve satıcılar, kendilerinin her an mali bir sınav içinde bulunduÄŸunu idrak etmelidir.
3- Üretici ve satıcılar, alışveriÅŸte doÄŸruluktan asla ayrılmamalıdır.
4- Tüketicilere doÄŸru sözlü davramlmalıdır.
5- Üretici ve satıcılar, alışveriÅŸte lüzumsuz yeminden kaçınmalidır.
6- Üretici ve satıcılar, alışveriÅŸ, borç ve alacak hususunda vefalı ve müsamahalı olmahdır.
7- Ä°ÅŸ erbabı (Üretici ve satıcılar) kaliteli ve saÄŸlıklı üretimde bulunmalı, tüketiciye söyledikleri özellikte ürünleri sunmak, mal ve hizmetlerle ilgili doÄŸru bilgi vermeli ve verdikleri sözleri tutmalıdırlar.
8- Ä°ÅŸ erbabı temiz ve helöl kazanç peÅŸinde olmalıdır. Mal ve bizmetlerle ilgili yanlış bilgiler verilerek tüketiciler kandırılmamalıdir.
9- Ä°ÅŸ erbabı, kendilerine nasıl davranılmasım istiyorlarsa, kendileri de baÅŸkalarına öyle davranmalıdır.
10- Ä°ÅŸ erbabı, ölçüyü tam ve doÄŸru terazi ile tartmalıdır. Tüketicilerin malları eksik verilerek, bozgunculuk yapılmamalıdır.
11- Üretici ve satıcılar ile tüketiciler kardeÅŸtirler. Aralarındaki iliÅŸki kardeÅŸçe olmalıdır.
12- Uretici-s atıcılar, doÄŸaya-çevreye saygılı olmahdır.
13- Üretici-satıcılar, bir emek-deÄŸer taşıyan mala karşı da saygılı olmalıdır.
14- Üretici-satıcılar, piyasada aynı malı üreten ve satan kiÅŸilere karşı da eÅŸit çalışma fırsatı saÄŸlamalıdır.
15- Üretici-satıcılar, kaliteyi getireceÄŸi için rekabeti teÅŸvik etmelidir.
16- Memnun edilmiÅŸ tüketicinin, hem en iyi reklamcı ve tanıtıcı, hem de düzenli müÅŸteri olduÄŸu iÅŸ erbabı tarafından unutulmamalıdır.